Wprowadzenie do standardów WCAG i znaczenia dostępności cyfrowej

W dobie cyfryzacji dostępność treści cyfrowych staje się nie tylko standardem, ale również obowiązkiem prawnym w wielu krajach. WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) to zestaw wytycznych, które mają na celu zapewnienie dostępności cyfrowej dla osób z różnymi niepełnosprawnościami. Podczas pracy z programem Adobe InDesign, jednym z najczęściej używanych narzędzi do składu publikacji cyfrowych, niezwykle istotne jest odpowiednie przygotowanie dokumentu, który po eksporcie do formatu PDF będzie spełniał wymagania WCAG 2.1.

Przygotowanie dokumentu w Adobe InDesign z myślą o dostępności

Struktura dokumentu – fundament dostępności

Aby dokument był zgodny z WCAG, należy zadbać o prawidłową strukturę semantyczną. InDesign umożliwia przypisanie stylów akapitowych do odpowiednich znaczników PDF.

• Nagłówki (H1, H2, H3 itd.) – Stwórz osobne style akapitowe dla każdego poziomu nagłówków. W zakładce Eksport tagowania (Export Tagging) przypisz odpowiednie znaczniki HTML (np. H1, H2).
• Tekst główny (Body) – Zastosuj jednolity styl akapitowy i oznacz go jako P (Paragraph).
• Listy, cytaty, przypisy – Upewnij się, że są one zdefiniowane stylami akapitowymi i mają przypisane odpowiednie tagi (np. <L> dla listy).

Warstwy i kolejność odczytu – kontrola nad logiką dokumentu

Kolejność odczytu jest kluczowa dla osób korzystających z czytników ekranu. InDesign pozwala na manipulację kolejnością odczytu poprzez panel Articles:

• Utwórz artykuł w panelu Articles i przeciągnij wszystkie elementy w logicznej kolejności.
• Zachowuj spójność z naturalnym porządkiem: nagłówek → tekst → obrazek z podpisem.

Pamiętaj, aby w opcjach eksportu do PDF zaznaczyć „Use Structure for Tab Order”.

Dodawanie opisów alternatywnych do grafik

Grafiki są nieodłącznym elementem publikacji, lecz dla osób niewidomych mogą stanowić barierę. Dlatego każda istotna grafika musi posiadać alternatywny opis (alt text):

• Kliknij prawym przyciskiem na grafikę → Object Export Options → zakładka Alt Text.
• Wprowadź jasny i zwięzły opis zawartości obrazu.
• W przypadku grafik dekoracyjnych zaznacz „This image is decorative”.

To działanie wpływa bezpośrednio na zgodność z zasadą POUR (Perceivable, Operable, Understandable, Robust) zdefiniowaną przez WCAG.

Tworzenie dostępnych tabel

Tabele w dokumentach PDF muszą być odpowiednio zdefiniowane, aby mogły zostać poprawnie odczytane przez technologie wspomagające:

• Upewnij się, że tabele mają nagłówki kolumn i wierszy.
• Stwórz je bezpośrednio w InDesign, unikając wklejania z Excela.
• W panelu Table Styles dodaj styl tabeli i zdefiniuj w nim nagłówki.
• W momencie eksportu tabela zostanie otagowana odpowiednio jako <Table> z nagłówkami <TH> i komórkami <TD>.

Eksport do formatu PDF z uwzględnieniem tagów

Kluczowy moment to eksport pliku PDF, który zachowa wszystkie wcześniej zdefiniowane informacje:

1. Plik → Eksportuj → wybierz format Adobe PDF (Interactive) lub Adobe PDF (Print).
2. W zakładce General zaznacz opcję „Create Tagged PDF”.
3. W zakładce Advanced wybierz odpowiedni profil języka i zaznacz „Use Structure for Tab Order”.
4. Upewnij się, że w zakładce Compression nie usuwasz metadanych, które mogą być istotne dla narzędzi wspomagających.

Eksportując dokument z InDesign w ten sposób, zachowujesz strukturę logiczną dokumentu oraz wszystkie przypisane tagi, co pozwala osiągnąć zgodność z WCAG.

Sprawdzanie zgodności PDF z WCAG

Po utworzeniu PDF warto zweryfikować, czy dokument spełnia wymagania dostępności. Można to zrobić za pomocą narzędzi takich jak:

• Adobe Acrobat Pro – funkcja Accessibility Check pozwala przeprowadzić pełny audyt.
• PAC 2024 (PDF Accessibility Checker) – darmowe narzędzie dedykowane do oceny zgodności PDF z WCAG i PDF/UA.
• CommonLook PDF Validator – zaawansowane narzędzie profesjonalne do walidacji dostępności.

Podczas audytu należy sprawdzić:

• Czy wszystkie elementy są otagowane.
• Czy istnieje logiczna kolejność odczytu.
• Czy wszystkie obrazy posiadają opisy alternatywne.
• Czy tabele są semantycznie poprawne.

Najczęstsze błędy i jak ich unikać

Brak tagów strukturalnych

Błąd: Eksport do PDF bez zaznaczenia opcji „Create Tagged PDF”.
Rozwiązanie: Zawsze zaznaczaj tę opcję przy eksporcie.

Niepoprawna kolejność odczytu

Błąd: Brak uporządkowania elementów w panelu Articles.
Rozwiązanie: Uporządkuj wszystkie elementy w logicznej kolejności.

Brak opisów alternatywnych

Błąd: Obrazy bez alt textu.
Rozwiązanie: Dodawaj opisy w Object Export Options.

Stylowanie bez zastosowania stylów akapitowych

Błąd: Formatowanie ręczne bez stylów.
Rozwiązanie: Zawsze używaj stylów i przypisuj im tagi eksportowe.

Dodatkowe wskazówki dla specjalistów DTP

• Korzystaj z Presetów eksportowych zoptymalizowanych pod WCAG.
• Dokumentuj wszystkie działania związane z dostępnością – jest to szczególnie ważne przy zleceniach dla instytucji publicznych.
• Regularnie szkol się z aktualizacji WCAG oraz nowych funkcji InDesign.

Podsumowanie

Tworzenie dostępnych dokumentów PDF w zgodzie z WCAG w InDesign wymaga dyscypliny, znajomości narzędzi i konsekwentnego działania. Odpowiednie stosowanie stylów, struktury logicznej, opisów alternatywnych oraz przemyślany eksport to klucz do sukcesu. Dzięki temu dostarczamy treści przyjazne wszystkim użytkownikom, niezależnie od ich zdolności percepcyjnych.

Raport zgodny z wymaganiami WCAG zamówisz na chisel.pl/raporty-i-dokumenty-wcag-2-1

Chisel
Tomasz Dąbrowski

tel.: 697 136 404
e-mail: tomek@chisel.pl